W poszukiwaniu odpowiedzi kiedy na ziemi sieradzkiej pojawił się pierwszy człowiek

Wtorkowe popołudnie 14.04.2026 r. w Muzeum Okręgowym w Sieradzu wypełnił interesujący wykład dr Mariusza Gławendy, który poszukiwał odpowiedzi na pytanie – kiedy na ziemi sieradzkiej pojawili się pierwsi ludzie?

Prelegent rozpoczął swoje wystąpienie od omówienia teorii ewolucji Karola Darwina, nakreślając proces stopniowego rozwoju człowieka – od wczesnych form małp człekokształtnych, poprzez ich migracje na różne kontynenty, aż po wykształcenie się gatunków zdolnych do życia w trudnych warunkach klimatycznych Europy. Szczególną uwagę zwrócił na dwa gatunki – neandertalczyka oraz Homo sapiens – które nie tylko współistniały, ale również mogły się ze sobą krzyżować. To właśnie przedstawiciele tych populacji, przemieszczając się stopniowo na północ i zachód, w końcu dotarli także na tereny dzisiejszej ziemi sieradzkiej.

Pierwsze ślady obecności człowieka na terenach dzisiejszej Polski sięgają setek tysięcy lat, jednak obszar środkowej Polski, w tym ziemia sieradzka, przez długi czas pozostawał niedostępny dla stałego osadnictwa. Wszystko za sprawą lądolodu, który w okresach zlodowaceń pokrywał znaczną część kraju lub tworzył skrajnie surowe warunki klimatyczne.

W czasie ostatniego zlodowacenia, które osiągnęło swoje maksimum około 20 tysięcy lat temu, ziemia sieradzka znajdowała się w strefie bardzo zimnego klimatu – przypominającej dzisiejszą tundrę. Choć sam lód nie zawsze pokrywał bezpośrednio ziemię sieradzką, dominowały tam warunki peryglacjalne: niskie temperatury, silne wiatry i uboga roślinność.

Dopiero wraz z ociepleniem klimatu i stopniowym wycofywaniem się lądolodu, około 15–12 tysięcy lat temu, obszary te zaczęły stawać się bardziej przyjazne dla ludzi. Wtedy też można mówić o bardziej trwałej obecności grup ludzkich.

W oparciu o szereg prowadzonych badań naukowych można przyjąć, że z dużą dozą prawdopodobieństwa na terenie ziemi sieradzkiej najpierw pojawiali się neandertalczycy, a później – około 45–40 tysięcy lat temu – ludzie współcześni. Przez pewien czas oba gatunki współistniały, a nawet krzyżowały się ze sobą. Ostatecznie jednak neandertalczycy zniknęli, a Homo sapiens stał się jedynym przedstawicielem rodzaju ludzkiego.

Zebrani usłyszeli również jak mogło wyglądać życie ludzi epoki lodowej. Dr Gławenda podkreślił koczowniczy tryb życia, uzależniony od migracji zwierząt oraz na jakie gatunki polowano. Wymienił przede wszystkim duże ssaki, takie jak mamuty, że wykorzystywano proste narzędzia kamienne, które okazywały się niezwykle skuteczne i śmiercionośne.

Historia obecności człowieka na ziemiach polskich – w tym na ziemi sieradzkiej – dzielona jest na kilka głównych epok:

1. Paleolit (starsza epoka kamienia) – do ok. 10 000 p.n.e.